در ایران بر خلاف اکثر نقاط جهان، از سیستم دستی نیز برای کنترل استفاده می گردد. حال باید دید چگونه می توان یک سیستم را بصورت دستی کنترل نمود. آیا این کار امکان پذیر است؟ آیا این کار باعث راحتی مصرف کنندگان است یا تبدیل به دغدغه ای جدید برای ایشان می گردد؟ چرا در نقاط مختلف دنیا سیستم گرمایش از کف یک سیستم هوشمند است ولی در ایران اینگونه نیست؟

          در ابتدا باید با سیستم گرمایش از کف کمی بیشتر آشنا شویم. این سیستم و ویژگی های آن بصورت کامل در جزوه ارائه شده توسط دفتر فنی مهندسی کالانیز آورده شده است. می توانید با مراجعه به سایت کالانیز به آدرس www.calaniz.ir و یا کانال تلگرام این دفتر به آدرس www.telegram.me/calaniz مراجعه و به صورت کامل با این سیستم گرمایشی آشنا شویم. با فرض مطالعه این جزوه و آشنایی شما با سیستم گرمایش از کف، به توضیح سیستم های کنترلی دستی و اتوماتیک می پردازیم.

سیستم کنترلی اتوماتیک :                                                                                 

          در سیستم کنترل اتوماتیک از یک جفت کلکتور رفت و برگشت استفاده می شود. روی خروجی های این کلکتورها، شیرهایی با قابلیت نصب اکچوئیتور، نصب می شود؛ همچنین یک ترموستات با قابلیت تنظیم دما در محل های مورد نظر (بطور مثال اتاق ها) نصب می شود و توسط کاربر (مصرف کننده) دمای ترموستات تنظیم می شود. ترموستات دمای مورد نر کاربر را برای اکچوئیتور ارسال می نماید و اکچوئیتور با کنترل دبی آب ورودی به مسیرها دمای اتاق را به دمای دلخواه کاربر می رساند.

          در این سیستم میزان دبی نیز قابل تنظیم است و طراح سیستم باید دبی هر مسیر را مشخص کرده به مجری اطلاع دهد و مجری نیز پس از راه اندازی، دبی هر مسیر را تنظیم نماید. لذا پس از فعال شدن اکچوئیتور و جریان یافتن آب در مسیرها، آب براساس دبی تنظیم شده، در مسیرها جریان پیدا خواهد کرد. لذا با این شرایط کاربر تنها با تنظیم دما مورد نظر خود در اتاق به شرایط مطلوب خود خواهد رسید.

سیستم کنترلی دستی :   

          در اجرای سیستم گرمایش از کف بصورت غیر اتوماتیک یا دستی، بجای شیرهای برقی و اتوماتیک از دو نوع شیر روی خروجی کلکتورها استفاده می گردد.

          1- شیرهای توپی که به آنها شیر کلکتوری نیز گفته می شود. این شیرها قابلیت تنظیم دبی را ندارند.

          2- شیرهای سوزنی. برخلاف شیرهای توپی این شیرها قابلیت کنترل دبی را دارند. البته جای تاسف دارد که در ایران به ندرت از این نوع شیر مصرف می شوند. در این نوع سیستم دما توسط کاربر قابل تنظیم نیست. فقط می توان با تنظیم دما آب خروجی سیستم گرمایشی مرکزی مانند پکیج شوفاژ دیواری، دما را تنظیم نمود.

          حال بصورت کلی با این دو نوع سیستم کنترلی آشنا شدیم. بهتر است مزایا و معایب آنها را نیز مقایسه کنیم:

          از معایب استفاده از سیستم کنترلی اتوماتیک، بالاتر بودن قیمت تجهیزات و دستمزد اجرای آن می باشد. طبیعتا استفاده از یک سیستم هوشمند نیاز به صرف هزینه بیشتری دارد.

          بطور کلی یکی از نقاط ضعف سیستم گرمایش از کف، عکس العمل کند آن نسبت به تغییرات دبی است. به این معنی که تغییرات دما در هر دو سیستم کنترلی دستی و اتوماتیک، مدت زمان بیشتری نیاز است تا به دمای مطلوب برسیم. حال آنکه سیستم کنترلی اتوماتیک بصورت هوشمند با تنظیم دبی دما را کنترل کرده و این زمان را به میزان چشم گیری کاهش می دهد. این یکی دیگر از مزایای سیستم کنترل اتوماتیک گرمایش از کف می باشد. با این وصف، قطعاً سیستم کنترل اتوماتیک برای مناطق مسکونی بسیار بهتر از سیستم دستی است. چرا که تغییرات دما توسط ترموستات کنترل شده و سریعاً نسبت به قطع و وصل جریان آب اقدام می شود.

          حال آنکه در سیستم دستی باید کاربر (مصرف کننده) بر اساس احساس خود، درجه سیستم مرکزی خود را باز یا بسته کند و یا حتی با بستن یا باز کردن شیرهای دستی روی کلکتور دما را تنظیم کند. این مورد خصوصاً در سیستم های دستی گرمایش از کف که از شیرهای توپی استفاده می کنند و دبی کنترل شده ندارند، بسیار مسئله ساز خواهد بود. زیرا هنگامی که کاربر احساس سرما کند و شیر را باز کند، که حدود چند ساعت طول خواهد کشید تا دما به حد مطلوب کاربر برسد و چنانچه این روند ادامه یابد ممکن است این بار کاربر احساس گرما نماید و مجدداً چند ساعت طول خواهد کشید تا دما به حد مطلوب برسد. به نگاه ساده به این موضوع می توان دریافت که کاربر بجای احساس آرامش و آسایش باید دائما به فکر تنظیم دما باشد و این سوال مطرح می شود که آیا هدف از اجرای سیستم گرمایش از کف این بوده است؟!

          در حالت دستی در هنگام استفاده در منزل مسکونی قطعا شاهد مصرف بیشتر انرژی خواهیم بود. زیرا کاربر زمان لازم جهت رسیدن سیستم به دمای مورد نظر را ندارد و گاها دیده شده است که از سیستم گرمایش از کف و رادیاتور بصورت همزمان استفاده شده است و یا بدلیل بالا بودن دمای اتاق، کاربرد اقدام به باز کردن پنجره ها کرده است. قطعا با این وضعیت کاربر ضمن عدم رضایت از دمای محیط، در پایان مجبور به پرداخت هزینه هنگفت سوخت خواهد بود و این باعث می شود کاربر از سیستم گرمایش از کف که یک سیستم ایده آل است گرمایش از کفی است احساس نارضایتی کند!

          ناگفته نماند در فضاهای بزرگ مانند انبارها، سالن های تولید و حتی مساجد بزرگ، به نظر می رسد استفاده از سیستم دستی، مشکلات کمتری به همراه داشته باشد. زیرا در این فضاها نیازی به تغییر مدام دما نمی باشد. برای سیستم های ذوب برف نیز با توجه به اینکه اصلاً امکان نصب ترموستات وجود نخواهد داشت، سیستم دستی مناسب تر است.

          حال زمان آن فرا رسیده است که به پاسخ سوالات مطرح شده در بالا بپردازیم:

          چگونه می توان یک سیستم را بصورت دستی کنترل نمود. آیا این کار امکان پذیر است؟

          پاسخ واضح است. این کار در مناطق مسکونی در دراز مدت پر هزینه تر است. ضمن آنکه ممکن است آسایش کاربر را نیز سلب کند.

          آیا این کار باعث راحتی مصرف کنندگان است یا تبدیل به دغدغه ای جدید برای ایشان می گردد؟

          با توضیحاتی که ارائه شد مشاهده می شود پرداخت هزینه های سوخت و تنظیم دمای سیستم گرمایش از کف دغدغه ای جدید برای کاربر خواهد بود.

          چرا در نقاط مختلف دنیا سیستم گرمایش از کف یک سیستم هوشمند است ولی در ایران اینگونه نیست؟

          در نقاط مختلف جهان با توجه به ارزش بالای سوخت و اهمیت بالای مصرف بهینه آن، در منازل و محیط های کوچک از سیستم کنترل هوشمند و در محیط های بزرگ که پیش تر توضیحاتی در مورد آنها ارائه شد، از سیستم دستی استفاده می گردد.

          حال مشاهده می شود که صرف مبلغ بیشتر در ابتدای کار، باید با دید سرمایه گذاری در زمینه انرژی باشد به عنوان هزینه در نظر گرفته نشود.

          در پایان، با توجه به اینکه استفاده از سیستم دستی در منازل توجیه فنی ندارد؛ بهتر است با صرف هزینه بیشتر، از سیستم کنترل اتوماتیک استفاده شود. انتظار می رود سازمان نظام مهندسی، اداره استاندارد و سایر متولیان این امر، نسبت به تدوین مقرراتی که باعث افزایش کیفیت و مطلوبیت سیستم گرمایش از کف برای مصرف کنندگان بپردازند.